Mike Kelley (1954-2012)

donderdag 2 februari 2012

Rob Perrée | In de LA Times van 2 februari doet curator Emi Fontana een poging de zelfmoord van Kelley te verklaren. Hij zou steeds meer geworsteld hebben met “what it means to succeed in a world that has become more materialistic and foreign to him”. Kelley zou onlangs nog gezegd hebben: “If I were to start now, I would never become a visual artist.”

Natuurlijk is het speculeren en natuurlijk doet het er niet meer toe, want de kunstwereld krijgt Kelley er niet mee terug, maar als ik kijk naar de oorsprong van zijn kunstenaarschap verbaast me deze speculatie niet.

Bak herrie

Mike Kelley komt voort uit de underground scene die zich in het begin van de jaren tachtig manifesteerde in en rondom Los Angeles. Tijdens zijn studie aan de Universiteit van Michigan had hij al een rockband opgericht. Destroy All Monsters samen met medestudent Jim Shaw. Samen ook gingen ze naar CalArts, de beroemde kunstacademie in Los Angeles met docenten als John Baldessari en Douglas Huebner. Daar kwam hij Tony Oursler tegen en richtte een nieuwe band op: The Poetics. Ook al doet de naam het omgekeerde vermoeden, Oursler omschreef hun muziek later als een “bak herrie”. Het ging ze er niet om goede of mooie muziek te maken, ze waren vooral uit op plezier en een inspirerende omgang met elkaar.


Mike Kelley begon zijn carrière als performancekunstenaar. Daarbij gebruikte hij variaties op de teksten die hij voor zijn muziek had gemaakt. Ze bleken in die nieuwe context opeens veel poëtischer. Hij omringde zich met muziekinstrumenten, met speelgoedbeesten en andere ‘speelgoedjes’ die hij in tweedehandswinkels voor een habbekrats kocht. Ze zagen er vaak versleten uit en ze stonken.


Deodorized Central Mass with Satellites, 1991-9

Donkere ondertoon

Langzamerhand verdween hij als persoon uit zijn werk. Hij maakte voortaan installaties waarin hij allerlei elementen, objecten en disciplines samenbracht en met elkaar verenigde. Een merkwaardig ‘samenraapsel’ dat zich niet hield aan de gangbare installatievormen. Geconditioneerde curatoren en bezoekers bracht hij ermee in verwarring. Ook inhoudelijk leken er allerlei emoties en thema’s met elkaar overhoop te liggen en tegen elkaar te strijden. Het gebruikte speelgoed was net zo vriendelijk als het gemeen was. Net zo kinderlijk als volwassen. Wat werkelijkheid leek, was bij nader inzien surrealistisch en over de top. Wat optimisme leek uit te stralen, werd van een donkere ondertoon voorzien. Wat zielig leek was tegelijkertijd hartveroverend. Verrassing, vervreemding en onlogica werden zijn handelsmerken.


Mike Kelley: Memory Ware Flat #18 (2001) detail

Intens maakplezier

Met name zijn installaties hebben invloed gehad op het werk van vele kunstenaars, over de hele wereld. Bij weinigen echter was het intense maakplezier zo zichtbaar en voelbaar als bij Kelley. Hij maakte zijn kunst zoals hij zijn muziek maakte. Goede of slechte smaak waren daarbij nooit een criterium.
Mike Kelley was iemand die graag optrok met collega’s als Jim Shaw, Tony Oursler, Paul McCarthy en anderen, maar het was ook iemand die ervoor koos de kunstwereld te observeren en er niet volledig in op te gaan.
Het Stedelijk Museum in Amsterdam zou heropenen met een grote overzichtstentoonstelling van zijn werk. Of dat nu nog doorgaat, is niet bekend. Dat hij een dergelijk overzicht in Nederland verdiende, staat voor mij buiten kijf. Met de dood van Mike Kelley is de internationale kunstwereld een eigenzinnig, onvoorspelbaar, oorspronkelijk, invloedrijk en sympathiek kunstenaar armer.