---

Kazimir Malevich, Zwart vierkant, ca. 1932

Anna van Leeuwen | Na mijn nachtelijke bezoek aan het Melkmeisje, bereikten mij meer berichten dat ik naar de Hermitage moest. Mijn tante waarschuwde me per e-mail dat de Dans van Matisse nog maar tot 9 mei te zien was. Ik mailde terug dat ik zeker zal gaan.

Op zondag 9 mei ga ik, geen dag eerder. Het is een drukke dag.
Buiten is een rij en binnen nog één. Terwijl ik in de rij sta speelt achter de rug van de baliemedewerker - die een soort heel Russische blouse draagt - een instructiefilmpje van hoe straks de streepjescode van mijn kaartje zal worden gescand. Het meisje van de audiotours, vertelt me dat er al een keer mensen op de vuist zijn gegaan in de entreehal: "een soort Harry met een heel nette man".

Bij de garderobe discussiëren de medewerkers: "Nee, het zijn juist niet de oude mensen en ook niet de jongsten, het is juist de middelste groep, qua leeftijd, die het heel lastig vindt, dat is zo opvallend!" "Wat vinden we lastig? Die streepjescode?" bemoei ik me ermee. Ja, inderdaad, die streepjescode. Bij de toegangsdeurtjes staat daarom, speciaal voor die 'middelste groep' een medewerkster van de Hermitage, om de kaartjes te scannen.

Als het erg druk is in een museum, heb je weinig kans goed op de kunstwerken te letten en des te meer kans om goed op de mensen te letten. In de Hermitage hebben ze wat doorkijkjes gemaakt om dit te vergemakkelijken. Ik zie mensen knikken en wijzen. En ik zie regelmatig die typische handgebaren, alsof mensen mimen dat ze zelf een kwast ter hand hebben genomen: "Zo, nog een likje verf, daar en voila!" Een opa vraagt aan zijn kleinzoon, wijzend naar een geportretteerde dame: "En, heeft ze genoeg vingers?"

Al deze lijsten zijn voorzien van opvallende Russische etiketten, een soort archaïsche post-its waarop in Russische kalligrafie naam, titel en jaartal stond genoteerd. Bovendien hangt bij de schilderijen een bordje met informatie over de precieze reis die het kunstwerk heeft afgelegd: van museum, via museum, naar museum.

Ik denk aan hoeveel een lijst onthult over een kunstwerk. In Lyon zag ik vorig jaar de serie Versos van Philippe Gronon. Hij had van meesterwerken de achterkant gefotografeerd, vol met etiketten en soms ook instructies:


Philippe Gronon, Verso no. 28 'Etude pour la course de chevaux libres, Théodore Géricault, Collection du Musée Magnin Djion', 2009

Onlangs is een Raphaël 'ontdekt' door de ongepast dure lijst die erom zat. In de Hermitage mag ik geen foto's maken. Dat is jammer, want de lijsten worden meestal van bestaande foto's afgeknipt. De meeste Russische lijsten in de Hermitage zijn beschadigd en sommige schilderijen zijn in een lijst gestoken die honderden jaren ouder lijkt dan het schilderij.

Kees van Dongens La dame au chapeau noir is in een prachtige lijst van donkergrijs en zilver gestoken.


Kees van Dongen, La dame au chapeau noir, 1908

De lijst van Place dans un bourg au provence van Auguste Chabaud werpt een mooie bijpassende schaduw op de muur.


Auguste Chabaud, Place dans un bourg au provence, 1910

Niet alleen de etiketten verraden dat de schilderijen uit de collectie van een Russisch museum komt. Het lijkt wel alsof bijvoorbeeld de Picasso's in de Hermitage er veel 'Russisischer' uitzien dan de Picasso's die je in het Picassomuseum in Parijs, Antibes of Barcelona vindt. De prachtige tragische Buveuse d'absinthe, die in plaats van de fles zichzelf heeft omklemd, zou even goed naar een glas verkleurde wodka kunnen staren.


Pablo Picasso, La buveuse d'absinthe, 1901

Een bejaarde dame naast me vertrouwt haar vriendin toe, terwijl ze een blik op deze buveuse werpt: "Het is mooi, maar ik zou het nooit willen hebben..."

In de laatste zaal van het museum hangt dé Malevich. De tentoonstelling heet niet voor niets 'tot Malevich' en niet 'tot en met'. Het is precies één Malevich, een zwart gat, dat alles opzuigt. Dit meesterwerk heeft geen lijst. En om te voorkomen dat het onbedekte gat de wereld, inclusief alle schilderijen en alle mensen uit dit museum, verzwelgt, heeft de Hermitage er een soort glazen constructie omheen gebouwd.


Kazimir Malevich, Zwart vierkant, ca. 1932

Ik vraag me echter af, of het helpt, want de Dans van Matisse is in de zaal beneden duidelijk een klein stukje in zijn lijst opgeschoven richting de Malevich, rechts is een strookje onbeschilderd canvas zichtbaar.

Ik vond deze foto van het ANP, waarop de verschuiving al te zien is:



Medewerkers van de Hermitage in Amsterdam hangen het schilderij De dans van Henri Matisse op zijn plek in het museum. Foto ANP bron: Parool


Anna van Leeuwen schrijft over kunst en is webredacteur van Kunstbeeld.

'Matisse tot Malevich' is nog tot en met 17 september te zien bij de Hermitage in Amsterdam.
De Danse van Matisse is al op zijn terugreis naar St. Petersburg.