---

 

The World Explained. Foto: Tropenmuseum

Daphne Pappers |  Wat gebeurt er in je lichaam als je lacht?
Hoe werkt een batterij?
Hoe wordt geld gemaakt?
Welke invloed hebben mieren op het milieu?

Zomaar een paar vragen die je gesteld zouden kunnen worden als respondent van het project The World Explained van Erick Beltrán (Mexico, 1974). Na de Biënnale van Saõ Paulo (2008) en het MACBA in Barcelona (de woonplaats van de kosmopolitische kunstenaar, 2009) is nu het Tropenmuseum in Amsterdam aan de beurt als veldwerklocatie voor een superdemocratische encyclopedie.


The World Explained. Foto: Tropenmuseum

Alweer bijna tien jaar geleden was Beltrán resident aan de Rijksakademie van beeldende kunsten, en exposeerde hij bij Witte de With (2002). Sindsdien kwam hij terug voor een show bij het SMBA (2005) en nu in het Tropenmuseum. Anke Bangma is als curator hedendaagse kunst verantwoordelijk voor deze experimentele keuze waarvoor zij bij de museumdirectie steun heeft gevonden. Want voor het door beeldverhalen gedomineerde Tropenmuseum is The World Explained een wel zeer talige installatie. Na de solos van Heri Dono en Betsabée Romero sinds 2009 is dit de derde hedendaagse kunsttentoonstelling in een reeks van vier. Die organiseert het Tropenmuseum om mogelijkheden, begrenzingen en ervaringen met kunst van nu in deze context te onderzoeken.

Zoals het Tropenmuseum de wereld poogt uit te leggen, zo gaat Beltrán als een stadsantropoloog te werk. Hij rekent daarmee af met het eenrichtingsverkeer dat koloniale musea van oudsher tekent en achtervolgt: nu worden eens niet andere culturen in kaart gebracht maar zijn wij zelf aan de beurt als onderzoeksobject. In de Zuid-Amerikaanse traditie van meesterverhalenvertellers als Gabriel Garcia Marquez en Jorge Luis Borges en met de bagage van zijn Mexicaanse leermeester op zak, verzamelt Beltrán verhalen. Superdemocratische microgeschiedenis is daarbij een belangrijk uitgangspunt. De toevallige respondent op straat kan bijdragen aan de encyclopedie. Daarmee, en ook met de subjectiviteit die het gevolg is van deze opzet, dringt de vergelijking met Wikipedia zich op. Beltrán is echter meer op zoek naar persoonlijke theoriëen en zienswijzen dan naar feitelijkheden en kennis. Het kan en mag dan ook gebeuren dat het antwoord op een vraag niets meer met die vraag te maken heeft. De antwoorden op de vragen worden door lokale antropologen verwerkt tot de encyclopedie van die stad, en die zijn leidend voor de inhoudsopgave, niet de vragen. Zo lees je op pagina 22 achtereenvolgens over Amsterdam/ego/brandpunt, blind/kleur/backstage en blokkade/zweten/paniek/keuze. Deels overlappen de vragen van de steden elkaar, deels verschillen ze, door de evolutie van het project.


The World Explained. Foto: Tropenmuseum

In de Parkzaal bovenin het museum is een werksituatie opgezet: de muren zijn bedrukt met een schematische weergave van het project en met voorbeelden van vragen. Op lange tafels liggen losse bladzijdes uit de edities van Saõ Paulo en Barcelona, die je mag meenemen. Ze zijn nu nog alleen in het Portugees en Spaans beschikbaar maar er wordt druk vertaald zodat er aan het eind van de tentoonstelling een Engelstalige bundel zal liggen. Aan een groot bureau werkt de antropoloog die is aangesteld om de vraaggesprekken te houden en te verwerken tot de publicatie. Een stuk of vijf digitale RISO printers staan opgesteld om ter plekke te drukken. Van de Amsterdamse editie is de voortgang te volgen want de updates zijn in progress beschikbaar.

Volgens de New Yorkse site Branding Democracy onderzoekt Erick Beltrán "met zijn ontwerpgestuurde praktijk de manier waarop taal en betekenis worden gevormd door structuren die vaak arbitrair zijn, hoewel ze universeel en onvermijdelijk lijken". Dat spel met feit en fictie, zeggen dat je een encyclopedie maakt en die vullen met hoogstpersoonlijke meningen, wijst op het "creëren van relaties tussen dingen die niets met elkaar te maken hebben als een manier om de chaos van tekens te organiseren".

Anticiperend op het vergelijkende onderzoek noemde Anke Bangma dat de persoonlijke theorieën uit Saõ Paulo opvallend vaak sociale frictie weerspiegelen. Zelfs een vraag over mieren leidde tot deze invalshoek. Tot nog toe hebben de Amsterdammers het niet over Wilders, wat wel werd verwacht, maar roepen de vragen hier meer abstracte theorieën op dan de waan van de dag.


The World Explained. Foto: Tropenmuseum

Nog tot en met 11 maart 2012 te zien in de Parkzaal van het Tropenmuseum, Amsterdam. In samenwerking met Roma Publications zal in 2012 een bundel worden uitgegeven van de drie lokale edities van de encyclopedie.

'The World Explained'
9 dec 2011 t/m 11 mrt 2012
Tropenmuseum
Linnaeusstraat 2, Amsterdam
www.tropenmuseum.nl

Links:
Speech
Branding Democracy
Universes in Universes
Kunstkanaal: Erick Beltrán