---

 
  

  
Empire: Bakermat (Meanwhile in Holland), Eline Jongsma & Kel ONeill

Daphne Pappers | Het kunstenaarsstel ONeill & Jongsma is geobsedeerd door de gevolgen van de Nederlandse koloniale tijd en brengt individuele verhalen in beeld die een collectief kaliber hebben. Die verhalen zijn voor hen geslaagd als ze (bevooroordeelde) kijkers in verwarring brengen. Ik spreek hen bij het CBK in Amsterdam Zuidoost, waar ze voor een residency zijn neergestreken na de eerste vier van hun films in de Oost.

Die verhalen zijn voor hen geslaagd als ze (bevooroordeelde) kijkers in verwarring brengen

  
Empire: 7º00' N 81º00' E, Eline Jongsma & Kel ONeill

We werkten altijd in opdracht en wilden graag vrij werk maken, dus we schreven ons in voor een aantal residencies in verschillende landen. Ik vond Sri Lanka sinds mijn kindertijd al een bijzonder land, dus toen we konden kiezen, leek dat ons een geschikte bestemming, aldus Kel ONeill. Ervaren als video-journalisten voor onder andere de VPRO, bereidden ze zich voor op hun verblijf in 2010. Hun research leidde hen naar het lot van de Burghers, een uitstervende bevolkingsgroep: mensen van gemengde afkomst. In de koloniale tijd genoten zij privileges maar na de onafhankelijkheid van de Britten [1948] waren de meesten gedwongen te vertrekken, zo vertellen Kel en Eline. Dit verhaal vormt in Empire: 7º00' N 81º00' E een tweeluik met een portret van de stichter van een bejaardentehuis midden in de jungle van Sri Lanka. In deze film vertelt de gepensioneerde palinghandelaar Herman Steur over de totstandkoming van het Netherlands Welkom Dorp, dat is opgetrokken in traditionele Hollandse stijl. Ook al is de letterlijke aanbidding van de bewoners verbijsterend, zeker in combinatie met Steurs ontkenning dat hij een kolonist is, het lijkt er wel op dat er goed voor deze mensen wordt gezorgd, dat ze gelukkig zijn. Wie zijn wij om te oordelen?

  
Empire: 29º00' S 24º00' E Eline Jongsma & Kel ONeill

Wie zijn wij om te oordelen?

Die vraag wordt ook opgeroepen bij de andere films. Empire: 29º00' S 24º00' E (integraal te zien bij het CBK) gaat enerzijds over de Orania Community, een kleine beweging in Zuid-Afrika waar alleen (blanke) Afrikaners wonen. Hun bedenkelijke uitlatingen worden geflankeerd door fragmenten over Cape Malay, een minderheid van (islamitische) Maleisiërs die in de zeventiende eeuw door de Nederlanders als slaven vanuit Indonesië hier gebracht waren. Hun flamenco-achtige vertolking van nederlandsliedjies is een demonstratie van culturele toeëigening, los van hiërarchie of grenzen. Dat de films ongemak oproepen, wordt geïllustreerd door de reacties op het werk. Eline: "In Sri Lanka wilden mensen er eerst niet aan, een film waarin Burghers voorkwamen, maar toen ze het werk eenmaal zagen, maakte het hen pijnlijk bewust van een deel van hun land dat ze nauwelijks kennen." Het sterkste voorbeeld wordt geleverd door een medewerkster van een no-gouvernementele organisatie uit Mozambique die het werk in Zuid-Afrika in de Stevenson Gallery zag. Aldus Kel: "Ze was naar de show toegekomen met het idee dat haar vooroordelen zouden worden bevestigd, maar moest tot haar eigen verbazing bekennen dat er eerder een gelijkheid uit de beelden sprak."

  
Empire: Bakermat (Meanwhile in Holland), Eline Jongsma & Kel ONeill

Hoe verhoudt het Nederlandse resultaat zich tot de voorgaande episodes? "Het project in Amsterdam is als een komma", zegt Kel. "In geografisch opzicht, want over een maand gaan we westwaarts, naar Brazilië. Maar we hadden ook een denkpauze nodig na het intensieve proces van de producties in Sri Lanka, India, Zuid-Afrika en Indonesië." Empire: Bakermat (Meanwhile in Holland) wordt anders gepresenteerd dan de andere film die ze in het CBK tonen: een scherm waarop van twee kanten wordt geprojecteerd. Aan de ene kant zie je vliegtuigspotters bij Schiphol bezig met hun hobby. Aan de andere kant van het scherm vertelt een medewerker van het mortuarium van dezelfde vluchthaven over zijn werk: het begeleiden van het transport van tweeduizend lijken per jaar. Daaronder bevinden zich er 1.450 die moeten worden gerepatrieerd, veelal naar landen waarmee Nederland een koloniale band heeft. Visueel moet je switchen tussen beide kanten, maar er is maar één geluidsband. Daardoor word je je bewust van de simultaniteit van beide werelden en de onmogelijkheid om alle twee tegelijk te beleven, het leven en de dood in dit geval. Daar draait het hele Empire project om: om grenzen, al dan niet opgeworpen door de mens, en de sporen daarvan.

Kel ONeill en Eline Jongsma zien er dan wel uit als studenten (zeggen ze zelf), ze zijn het zeker niet. Het project Empire en ook eerder werk (dat online te bekijken is) getuigt van een sterke wil om de mens te begrijpen, hoewel de filmmakers er al wel achter zijn dat dat doel onhaalbaar is.

'BijlmAIR: Kel ONeill en Eline Jongsma in CBK Zuidoost'
19 januari t/m 25 februari 2012
CBK Zuidoost
Anton de Komplein 120, Amsterdam
cbkzuidoost.nl en www.smba.nl

Kel ONeill en Eline Jongsma nemen op 8 februari deel aan een Engelstalige paneldiscussie, parallel aan de tentoonstelling 'Cinema and Spectres', De Appel, Amsterdam (t/m 12 februari 2012)
Universiteitsbibliotheek, Universiteit van Amsterdam, Singel 425, 19.30-21.30 uur.
Sprekers: Dr. Julia Noordegraaf, Kel ONeill & Eline Jongsma en Sarah Vanagt
Moderator: Anke Bangma

Links:
vimeo.com/empirelegacy - voor excerpts uit de eerste vier Empire films, waaronder de nieuwste, Empire: Bakermat (Meanwhile in Holland)
Empire Project blog